Siedem typów ADHD według dr. Daniela Amena
ADHD rzadko wygląda u dwóch osób tak samo. Właśnie dlatego część klinicystów proponuje wyróżnianie podtypów. Jednym z najbardziej znanych — i zarazem najżywiej dyskutowanych — modeli jest propozycja amerykańskiego psychiatry dr. Daniela Amena.
Kim jest dr Daniel Amen?
Dr Daniel Amen to amerykański psychiatra z podwójną certyfikacją (m.in. w zakresie neuroobrazowania) oraz założyciel Amen Clinics, działających od 1989 roku. Jest autorem wielu bestsellerów o zdrowiu mózgu, w tym „Change Your Brain, Change Your Life” oraz „Healing ADD”. Zasłynął z wykorzystania obrazowania SPECT (jednofotonowej tomografii emisyjnej), które pokazuje przepływ krwi i aktywność w różnych obszarach mózgu; zbudował jedną z największych na świecie baz funkcjonalnych skanów mózgu. Jego przewodnia myśl brzmi: psychiatria zbyt rzadko „zagląda” do narządu, który leczy, a wsparcie warto różnicować.
Skąd pomysł na typy?
Amen argumentuje, że ADHD (nazywane przez niego ADD) nie jest jednym, jednorodnym zaburzeniem, lecz grupą podtypów o różnych wzorcach aktywności mózgu. W jego ujęciu rozpoznanie typu ma pomóc dobrać wsparcie bardziej indywidualnie.
Siedem typów ADD/ADHD według Amena
W książce „Healing ADD” Amen opisuje ostatecznie siedem podtypów.
1. Typ klasyczny (Classic ADHD) — nieuwaga, nadaktywność, impulsywność, słaba organizacja, odkładanie spraw na później, wewnętrzny niepokój.
2. Typ nieuważny (Inattentive ADHD) — trudności z uwagą, łatwe rozpraszanie się, problemy z motywacją, spowolnienie; bez wyraźnej nadaktywności. Bywa mylnie odbierany jako lenistwo czy „bujanie w obłokach”, rozpoznawany później i częściej u kobiet.
3. Typ nadmiernie skupiony (Over-Focused ADHD) — do objawów klasycznych dochodzą powracające, negatywne myśli, trudność z przełączaniem uwagi, brak elastyczności, nadmierne (czasem obsesyjne) zamartwianie się i skłonność do sporów.
4. Typ skroniowy (Temporal Lobe ADHD) — obok objawów klasycznych pojawiają się drażliwość, wahania nastroju, impulsywność, a niekiedy trudności z pamięcią i uczeniem się; wiązany z pracą płatów skroniowych.
5. Typ limbiczny (Limbic ADHD) — objawy klasyczne współwystępują z długotrwałym, łagodnym przygnębieniem (to nie to samo co depresja): spadkiem energii, poczuciem niskiej wartości, obniżoną samooceną. Wiązany z aktywnością układu limbicznego, który współtworzy nastrój.
6. Typ „pierścienia ognia” (Ring of Fire ADHD) — intensywne, zmienne nastroje, drażliwość, nadwrażliwość (na dźwięki, światło, dotyk), sztywność i opozycyjność; opisywany jako wzorzec nadmiernej aktywności w wielu obszarach mózgu.
7. Typ lękowy (Anxious ADHD) — objawom ADD towarzyszą napięcie, niepokój i stres, często z dolegliwościami fizycznymi (bóle brzucha, głowy) oraz skłonnością do czarnych myśli.
Amen zwraca też uwagę, że typy mogą się nakładać — u jednej osoby bywa obecny więcej niż jeden wzorzec (najczęściej łączą się typy limbiczny, nadmiernie skupiony i lękowy).
Co z leczeniem?
W ujęciu Amena postępowanie dobiera się indywidualnie do typu i zwykle łączy pracę nad stylem życia (sen, ruch, odżywianie, redukcja stresu) z — zależnie od przypadku — wsparciem farmakologicznym lub suplementacyjnym oraz technikami takimi jak neurofeedback. Ważne: to element jego autorskiego podejścia, a nie oficjalne wytyczne. Decyzje dotyczące leków należą do lekarza i wymagają indywidualnej oceny — dlatego świadomie nie podaję tu konkretnych preparatów ani dawek.
Dla wielu osób typologia Amena jest inspirująca i pomocna w opisaniu własnych doświadczeń. Dr Amen jest znany z wielu opisywanych sukcesów w pracy z ADD, które przypisuje łączeniu medycyny akademickiej z własnymi, autorskimi protokołami — obejmującymi zalecenia dotyczące suplementacji, diety oraz zmiany stylu życia. Jest to autorska propozycja, a nie część oficjalnych klasyfikacji (DSM-5 czy ICD-11), które opisują ADHD nieco inaczej: jako obraz z przewagą nieuwagi, z przewagą nadaktywności i impulsywności albo mieszany. Metody obrazowania, na których opiera się ten podział, wciąż są przedmiotem naukowej dyskusji.
Niezależnie od nazewnictwa cenne jest samo przesłanie: ADHD ma wiele obliczy, a wsparcie warto dopasowywać do konkretnej osoby — co jest bliskie podejściu holistycznemu, w którym patrzymy na człowieka całościowo.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje diagnozy ani konsultacji ze specjalistą.
Źródła i materiały referencyjne
Marta Adamczyk-Girčys
O mnie