Język konsultacji psychologicznej — jak wybrać?
Najlepszym językiem nie zawsze jest ten używany najczęściej w pracy. Ważne jest, w jakim języku swobodnie możesz rozmawiać o swoich emocjach oraz precyzyjnie i bezproblemowo jesteś w stanie siebie wyrazić.
Język codzienny i język naszych emocji
Osoba mieszkająca za granicą może swobodnie załatwiać sprawy po niemiecku lub angielsku, a mimo to wracać do polskiego przy wspomnieniach, relacjach rodzinnych i silnych emocjach. To normalne, że różne obszary życia mają różne języki.
Zastanów się, w którym języku najłatwiej Ci opisać subtelne różnice — na przykład między złością a irytacją, smutkiem a rozczarowaniem, lękiem a napięciem. Nie chodzi o perfekcyjną gramatykę, lecz o mniejszy wysiłek potrzebny do znalezienia odpowiednich słów.
Ten wysiłek ma znaczenie. Jeśli część uwagi zajmuje szukanie słów, mniej jej zostaje na samo przeżywanie i rozumienie tego, o czym mówisz.
Co na ten temat wiadomo z badań
Psycholingwistyka od lat opisuje zjawisko nazywane efektem języka obcego: mówiąc w języku wyuczonym później, reagujemy zwykle nieco mniej emocjonalnie i bardziej „na chłodno” niż w języku ojczystym. Ten sam mechanizm bywa opisywany w kontekście psychoterapii jako efekt zdystansowania.
Dla jednych to zaleta — łatwiej opowiedzieć o trudnym doświadczeniu, gdy słowa nie uderzają tak mocno. Dla innych przeszkoda, bo ten sam dystans utrudnia dotarcie do emocji, o które przecież chodzi.
Warto pamiętać, że wyniki badań nie są jednoznaczne i wiele zależy od tego, kiedy i w jakich okolicznościach nauczyłaś się drugiego języka oraz jak często go używasz. Dlatego zamiast szukać reguły, lepiej sprawdzić, jak to działa u Ciebie.
Kiedy drugi język pomaga
Drugi język może tworzyć pomocny dystans i porządek. Może też dawać słowa dla doświadczeń związanych z obecną pracą, partnerem lub krajem zamieszkania — bywa, że nazwy dla nich powstały dopiero tam, gdzie mieszkasz.
Dystans nie jest z definicji ani dobry, ani zły — warto zauważyć, czy wspiera rozmowę, czy utrudnia kontakt z tym, co ważne.
Możesz zacząć w jednym języku i poprosić o przejście do innego przy konkretnym temacie. Warto ustalić przed rezerwacją, czy osoba prowadząca pracuje wystarczająco swobodnie we wszystkich potrzebnych, w Twoim konkretnym przypadku, językach.
Kiedy lepszy bywa język ojczysty
Gdy rozmowa dotyczy dzieciństwa, relacji z rodzicami, żałoby albo doświadczeń sprzed emigracji, język ojczysty zwykle daje pełniejszy dostęp do wspomnień i uczuć z tamtego czasu. Zdarza się, że dopiero po przejściu na polski wraca szczegół, którego wcześniej nie dało się przywołać.
Język ojczysty bywa też prostszym wyborem w okresach dużego przeciążenia. Gdy jesteś wyczerpana, mówienie w obcym języku kosztuje dodatkową energię — a wtedy każda oszczędność sił ma znaczenie.
Praktyczny test
Spróbuj opowiedzieć na głos, w każdym rozważanym języku, co skłania Cię do konsultacji. Zwróć uwagę na tempo, napięcie i miejsca, w których brakuje Ci słów. Możesz również zapisać kilka zdań i sprawdzić, która wersja brzmi najbardziej „po Twojemu”.
Zwróć też uwagę na ciało: w którym języku oddech jest spokojniejszy, a ramiona mniej napięte? To bywa czytelniejsza wskazówka niż sama treść zdań.
Wybór nie jest nieodwołalny. Po pierwszej rozmowie można ocenić, czy język ułatwił precyzję i poczucie bezpieczeństwa. Sama możliwość zmiany bywa ważniejsza niż znalezienie jednej stałej odpowiedzi.
Mieszanie języków to nie błąd
Nie musisz trzymać się jednego języka przez całą sesję. Wielojęzyczne osoby naturalnie przeplatają języki — wtrącają słowo, dla którego nie ma dobrego odpowiednika, albo cytują czyjąś wypowiedź w oryginale.
W rozmowie psychologicznej to nie problem, lecz informacja. To, że jakieś zdanie chce wyjść akurat po polsku albo akurat po niemiecku, samo w sobie coś mówi — i warto się temu przyjrzeć zamiast to poprawiać.
Techniczne i etyczne ramy
Jeśli tłumaczenie miałoby odbywać się przez osobę trzecią, wymaga to dodatkowych ustaleń dotyczących poufności i roli tłumacza. Nie należy dodawać takiej osoby do spotkania bez wcześniejszego uzgodnienia.
Szczególnie ostrożnie podchodzę do tłumaczenia przez kogoś bliskiego — partnera, dorosłe dziecko czy przyjaciółkę. Obecność takiej osoby zmienia to, co można powiedzieć, a często obciąża również ją samą.
Jeśli mimo wszystko potrzebne jest wsparcie językowe, ustalmy to przed pierwszym spotkaniem, żeby zadbać o poufność i o jasny podział ról.
Jak to wygląda u mnie
Prowadzę konsultacje po polsku, niemiecku i angielsku. Nie musisz deklarować języka raz na zawsze — możemy zacząć w jednym, a przy konkretnym temacie przejść na inny, jeśli poczujesz, że tak będzie Ci bliżej do siebie.
Jeśli nie masz pewności, od czego zacząć, napisz do mnie w tym języku, w którym pisze Ci się najłatwiej. To już jest pierwsza podpowiedź.
Źródła i materiały referencyjne
Marta Adamczyk-Girčys
O mnie